Kosmos w popkulturze: Jak gwiazdy i planety inspirują filmy, książki i sztukę?

Kosmos w popkulturze to temat rzeka. Bez kitu, ile razy mam opowiadać, że to, co dzieje się tam na górze, zawsze fascynowało ludzi? Od zawsze. Gwiazdy i planety to po prostu niekończące się źródło inspiracji dla filmowców, pisarzy, artystów. Widziałem to przez ostatnie dwadzieścia lat, jak zmieniały się trendy, ale jedno pozostało niezmienne: kosmos sprzedaje. Daje pole do fantazji, do marzeń, do strachu. To wszystko, czego potrzeba do dobrej historii.

Science fiction – to co kochamy najbardziej

Przyznajmy szczerze: gdy mówimy o kosmosie w popkulturze, myślimy od razu o science fiction. Kosmiczne opery, przygody na obcych planetach, wojny gwiezdne. To jest nasz chleb powszedni. Od „Star Treka” po „Gwiezdne Wojny”, od „Obcego” po „Interstellar”. Te dzieła czerpią garściami z prawdziwej nauki, naginają ją, a czasem po prostu ignorują, żeby opowiedzieć coś większego. I dobra. W końcu to fikcja.

Planety jako lustra ludzkości

Wiele filmów czy książek traktuje obce planety nie tylko jako tło, ale jako pełnoprawnych bohaterów. Albo, co ważniejsze, jako lustra naszych własnych obaw i nadziei.

• Mars często bywa portretowany jako wysuszona, czerwona pustynia, idealne miejsce na kolonię lub tajemnicze ruiny starożytnej cywilizacji. To nasza wizja przyszłości, naszego nowego domu.
• Jowisz i jego potężne burze, Saturn z jego hipnotyzującymi pierścieniami – stają się symbolem majestatu i niewyobrażalnej potęgi natury. Ktoś pamięta „2001: Odyseję Kosmiczną”? Tam Jowisz grał pierwsze skrzypce. (Serio, obejrzyjcie jeszcze raz, jeśli nie widzieliście).
• Egzoplanety to już w ogóle jazda bez trzymanki. Każda nowa odkryta planeta pozasłoneczna to potencjalny scenariusz dla setek historii. Czy jest tam życie? Jak wygląda? Czy jest przyjazne? Takie pytania napędzają wyobraźnię w cholerę mocno.

Nie tylko wielkie ekrany

Popkultura to nie tylko filmy. Kosmos wkradł się wszędzie. W książkach fantastyka naukowa ma się doskonale, od klasyków Lema po współczesnych autorów, którzy potrafią z naukowych faktów wycisnąć odjazdowe historie. Zresztą, to nie tylko sci-fi. Pamiętam, jak kiedyś trafiłem na powieść obyczajową, gdzie tło stanowiła stacja kosmiczna. Ot, zwykłe ludzkie dramaty, tylko w zerowej grawitacji. No i tyle.

Gwiazdy, mitologie i współczesna sztuka

Gwiazdy inspirowały ludzi od zarania dziejów. Całe mitologie zostały zbudowane na obserwacji konstelacji. Dziś artyści nadal patrzą w nocne niebo i tworzą. Malarze, rzeźbiarze, muzycy. Ilu to artystów stworzyło piosenki o podróżach kosmicznych, o samotności na orbicie, o pięknie wszechświata? Cała masa. To dowodzi, że kosmos jest uniwersalnym językiem, który przemawia do każdego, niezależnie od epoki czy medium. Nie trzeba być astrofizykiem, żeby poczuć ten dreszcz na widok Drogi Mlecznej. To jest po prostu potężne.

Widziałem przypadki, gdzie artysta tworzył całą instalację opartą na zdjęciach z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Coś niesamowitego. To już nie są tylko wizje przyszłości, to interpretacja teraźniejszości, tego co już wiemy i widzimy. To pokazanie, że nauka i sztuka nie muszą być odrębnymi światami, a wręcz przeciwnie – mogą się wzajemnie nakręcać. Reszta to już detale.

Najczęstsze pytania

Czy kosmos w popkulturze jest zawsze realistyczny?

Nie, często twórcy swobodnie interpretują prawa fizyki i fakty naukowe, by opowiedzieć porywającą historię, choć coraz więcej produkcji stara się zachować większy realizm.

Jakie gatunki poza science fiction czerpią z kosmosu?

Kosmos inspiruje również literaturę fantasy (mity i konstelacje), sztukę wizualną (malarstwo, rzeźba), muzykę (ambient, rock progresywny) oraz gry wideo różnych gatunków.