Czy można poczuć zapach kosmosu? Co mówią astronauci o unikalnych aromatach poza Ziemią.

Czy można poczuć zapach kosmosu? No i tu dochodzimy do sedna, bo choć bezpośrednio, z nosem wystawionym w próżnię – absolutnie nie da rady (wiesz, brak powietrza i te sprawy), to astronauci zgodnie twierdzą, że kosmos ma swój bardzo wyraźny, wręcz unikalny aromat. Czują go, ale w dość nietypowy sposób – wracając do statku po spacerze kosmicznym, albo po otwarciu śluzy powietrznej. To tak jakbyś po powrocie z ogniska czuł dym na ubraniu, tylko że tu mówimy o zapachu czegoś absolutnie pozaziemskiego.

Kosmiczna woń: co mówią astronauci?

Wyobraź sobie, że wracasz z kilkugodzinnej „pracy” poza Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS). Jesteś zmęczony, ale pełen wrażeń. Otwierają się drzwi śluzy i nagle… uderza cię dziwny, charakterystyczny zapach kosmosu. To nie jest coś, co wisi w powietrzu w kosmosie (bo tam nie ma powietrza, hello!), ale osadza się na skafandrach, narzędziach i powierzchniach wystawionych na działanie próżni.

Astronauci często opisują ten zapach jako mieszankę naprawdę intrygujących nut. Co konkretnie?

• Spalony metal albo… spalone steki. Tak, dobrze słyszysz. Jakbyś otwierał drzwi do piekarni, w której coś się trochę przypaliło, albo jakby ktoś właśnie spawał metal.
• Maliny i rum. Brzmi dziwacznie, prawda? Ale takie opisy też się pojawiały.
• Ozon. Taki zapach po burzy, trochę świeży, ale z ostrą, metaliczną nutą.

Don Pettit, weteran kosmiczny z NASA, swego czasu opisał to jako „metaliczny, przyjemny, słodkawy zapach”, który „przypomina mi zapach spawania łukowego, ale bardziej słodkawy i przyjemniejszy”. Tony Antonelli, inny astronauta, mówił o „zapachu prochu strzelniczego” – dymnym i ostrym. A wiesz co jest jeszcze fajne? Nawet chińscy tajkonauci opisują podobne wrażenia, co sugeruje, że to uniwersalne kosmiczne doznanie.

Ale skąd ten zapach w próżni? Gdzie tu haczyk?

To jest mega ciekawe! Skoro w kosmosie jest próżnia, to jak te cząsteczki zapachu w ogóle się tam utrzymują, żeby potem osadzić się na sprzęcie? Otóż, nie czujemy zapachu samej próżni. My czujemy efekt interakcji między promieniowaniem, gazami, które wydostają się z różnych obiektów w kosmosie, i przede wszystkim – z niezwykle reaktywnymi cząsteczkami.

Naukowcy i chemicy z NASA wskazują na kilka potencjalnych winowajców:

• Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA): To są takie cząsteczki, które powstają na przykład podczas spalania paliw, albo… śmierci gwiazd! WWA są wszechobecne w kosmosie. Kiedy astronauta wychodzi na zewnątrz, te cząsteczki osiadają na jego skafandrze. Potem, kiedy skafander jest wciągany do statku, a śluza ponownie napełniana powietrzem, te cząsteczki reagują z tlenem, utleniają się i uwalniają te unikalne aromaty. To by wyjaśniało te „spalone” nuty.
• Atomowy tlen: W niskiej orbicie okołoziemskiej (gdzie lata ISS) jest mnóstwo atomowego tlenu. To nie jest zwykłe O2, którym oddychamy, tylko pojedyncze atomy tlenu, które są bardzo reaktywne. Kiedy uderzają w materiały skafandra, mogą powodować reakcje chemiczne, które również uwalniają lotne związki zapachowe. Może to właśnie odpowiada za ten „ozonowy” zapach?

Kosmiczne perfumy? Raczej nie…

Chociaż naukowcy starają się odtworzyć ten zapach na Ziemi, żeby przyszli astronauci mogli się do niego przyzwyczaić (firmy takie jak Omega Ingredients pracowały nad zapachem „Eau de Space”), to i tak nigdy nie będzie to to samo, co poczucie go po faktycznym spacerze kosmicznym. Zresztą, to nie jest tak, że unosi się tam jakaś słodka mgiełka. To jest bardziej efekt „oddechu” wszechświata na przedmiotach. Fascynujące, co nie? Kosmos wcale nie jest cichy i bezwonny, jak mogłoby się wydawać. A co ty byś czuł, gdybyś wrócił z kosmicznej wyprawy?

Najczęstsze pytania

Czy kosmos ma zapach sam w sobie?

Nie, w próżni kosmicznej nie ma powietrza ani innych medium do przenoszenia zapachu. Astronauci czują zapach cząsteczek, które osadzają się na ich skafandrach i sprzęcie po powrocie do statku.

Jakie są najczęstsze opisy zapachu kosmosu?

Astronauci często opisują go jako mieszankę spalonego metalu, ozonu (jak po burzy), spalonego steku, a czasem nawet malin czy rumu.

Dlaczego ten zapach jest tak wyjątkowy?

Prawdopodobnie wynika z utleniania wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) i reakcji z atomowym tlenem, które osiadają na powierzchniach wystawionych na działanie próżni i promieniowania kosmicznego.