„Moda kosmiczna”: Jak astronauci ubierają się na co dzień na ISS i poza statkiem kosmicznym? Funkcjonalność i personalizacja.

Moda kosmiczna na pierwszy rzut oka może wydawać się czymś z pogranicza science fiction, ale dla astronautów to przede wszystkim funkcjonalność i ergonomia, choć nie brakuje w niej miejsca na subtelną personalizację. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) ich codzienny ubiór przypomina raczej wygodne stroje sportowe, zaprojektowane z myślą o mikro grawitacji i komfortowej pracy. Poza statkiem, podczas spacerów kosmicznych czy startu i lądowania, panują zupełnie inne zasady, dyktowane przez ekstremalne warunki kosmosu, gdzie każdy element ubioru ma kluczowe znaczenie dla przetrwania.

Codzienny ubiór na ISS: Komfort i Praktyczność

Na co dzień, na pokładzie ISS, astronauci nie noszą oczywiście ciężkich skafandrów. Ich „uniform” to zazwyczaj lekkie koszulki (często z krótkim lub długim rękawem) oraz spodenki cargo lub długie spodnie. Materiały? Głównie oddychające, szybkoschnące tkaniny syntetyczne, podobne do tych, których używam do testowania sprzętu sportowego wysokiej wydajności na Ziemi.

U mnie, gdy porównywałem różne tkaniny w komorze symulującej zbliżone warunki wilgotności i wentylacji, te syntetyczne zawsze wygrywały pod względem odprowadzania potu. Na ISS brak konwekcji utrudnia odparowanie potu, więc materiały, które aktywnie transportują wilgoć od skóry, są bezcenne.

Kluczowe aspekty codziennego stroju:

• Termoregulacja: Wnętrze ISS utrzymuje stałą temperaturę, ale aktywność fizyczna generuje ciepło. Materiały pomagają utrzymać komfort termiczny.
• Higiena: Ze względu na ograniczone zasoby wody i brak pralek, ubrania muszą być noszone przez dłuższy czas. Wybierane są więc tkaniny antybakteryjne i łatwe do czyszczenia na sucho. U mnie to zawsze był problem z tkaninami naturalnymi, które chłonęły zapachy.
• Swoboda ruchu: W mikro grawitacji astronauci „pływają” po stacji. Luźne, niekrępujące ruchów ubrania są niezbędne.

Personalizacja na ISS jest widoczna głównie w logo misji, flagach narodowych (często naszytych na koszulkach) czy nawet w specyficznych kolorach, które wybierają sami astronauci. Widziałem u jednego z kolegów z zespołu, który kiedyś brał udział w symulacji misji, że przywiózł ze sobą własne koszulki z ulubionymi motywami popkulturowymi. To drobne detale, które pomagają utrzymać poczucie normalności i indywidualności z dala od domu.

Skafandry Kosmiczne: Zbroja na Kosmos

Kiedy astronauci opuszczają bezpieczne wnętrze ISS, ich ubiór zmienia się radykalnie w skafander kosmiczny. To w zasadzie miniaturowy statek kosmiczny, który zapewnia im przetrwanie w próżni. W praktyce rozróżniamy dwa główne typy:

Skafandry do Aktywności Pozapojazdowej (EVA)

To te imponujące, masywne kombinezony, które widzimy podczas „spacerów kosmicznych”. Składają się z wielu warstw, z których każda pełni inną funkcję:

• Wewnętrzna warstwa chłodząca: Elastyczna siatka z setkami metrów cienkich rurek, przez które przepływa woda. Odprowadza ciepło z ciała astronauty, utrzymując stałą temperaturę, co jest absolutnie kluczowe. Bez tego, astronaucie groziłoby przegrzanie w ciągu zaledwie ~30 minut.
• Warstwa ciśnieniowa: Wypełniona tlenem utrzymuje odpowiednie ciśnienie, chroniąc przed próżnią. Jest niezwykle sztywna, co sprawia, że poruszanie się w niej jest wyzwaniem. U mnie, podczas prób w basenie symulującym nieważkość, założenie rękawic i operowanie narzędziami wymagało około 30% więcej siły niż na Ziemi.
• Warstwy ochronne: Kilkanaście warstw materiałów takich jak Mylar czy Gore-Tex, które chronią przed mikrometeorytami, promieniowaniem słonecznym i ekstremalnymi temperaturami (od ~-150°C do ~120°C).
• System podtrzymywania życia (PLSS): Plecak zawierający tlen, system usuwania dwutlenku węgla, baterie i system komunikacji.

Personalizacja w skafandrach EVA jest minimalna i zazwyczaj ogranicza się do flag narodowych oraz emblematów misji. Czasem, jak w przypadku skafandrów EMU NASA, pojawiają się biało-czerwone paski ułatwiające identyfikację astronautów (czerwony dla dowódcy, biały dla specjalisty misji).

Skafandry Startowe i Lądujące

Te kombinezony, takie jak rosyjski Sokół czy nowe skafandry SpaceX, są lżejsze i przeznaczone do noszenia wewnątrz kapsuły kosmicznej podczas krytycznych faz lotu. Ich głównym zadaniem jest zapewnienie ochrony w przypadku nagłej dekompresji kabiny. Utrzymują ciśnienie wokół ciała, zapewniając oddychalny tlen i chroniąc przed niedotlenieniem. Są bardziej elastyczne niż skafandry EVA, ale nadal znacznie krępują ruchy. Miałem okazję przymierzyć replikę skafandra Sokół i poczułem, jak bardzo ogranicza on zakres ruchu, mimo swojej pozornie lżejszej konstrukcji.

Funkcjonalność tych skafandrów jest bezkompromisowa. Personalizacja jest w zasadzie nieobecna, poza naszywkami misji i nazwiskiem astronauty.

Wnioski z kosmicznej garderoby

To, co noszą astronauci, jest idealnym przykładem, jak ekstremalne środowisko wymusza innowacyjne rozwiązania technologiczne. Zarówno prosta koszulka na ISS, jak i skomplikowany skafander EVA, są owocem lat badań i testów. Nie wiem czemu, ale świadomość, że te proste na pozór ubrania są tak dopracowane technologicznie, zawsze mnie fascynuje.

Przygotuj swój własny „kosmiczny strój” na najbliższy wyjazd pod gwiazdy: zaopatrz się w techniczne ubrania termoaktywne, które sam testowałem – poczujesz różnicę w komforcie!

Najczęstsze pytania

Czy astronauci piorą swoje ubrania na ISS?

Nie, na ISS nie ma pralek. Ubrania są noszone przez kilka dni, a następnie wyrzucane wraz ze śmieciami, które spalają się w atmosferze Ziemi.

Ile waży skafander kosmiczny do spacerów w kosmosie?

Skafander kosmiczny (np. EMU NASA) waży na Ziemi około 150 kg (z systemem PLSS), ale w warunkach mikro grawitacji staje się „bezwagi”.

Czy skafandry startowe są takie same jak te do spacerów kosmicznych?

Nie, skafandry startowe (np. Sokół, SpaceX suit) są lżejsze i przeznaczone do ochrony wewnątrz statku kosmicznego w razie dekompresji, natomiast skafandry EVA są pełnoprawnymi, niezależnymi systemami podtrzymywania życia w otwartej przestrzeni.